Loading...

«تراسیکا»، کریدوری به سوی اروپا

«تراسیکا»، کریدوری به سوی اروپا
آیا ایران برنامه‌های خود برای پیوستن به کریدورهای بین‌المللی را سرعت می‌بخشد؟

ملیحه ایراهیمی: «تراسیکا» کریدوری بین‌المللی است که آسیا را به اروپا متصل می‌کند. همان‌طور که پیش‌تر در بخش اول این گزارش منتشر کردیم، این کریدور از اهمیت بین‌المللی زیادی برای ایران، منطقه و آسیا و اروپا برخوردار است. قاره آسیا در سال‌های اخیر به مرکز ثقل تجارت و تولید جهانی بدل شده است، به تبع آن تقاضا برای حمل‌ونقل در این منطقه بیشتر شده و این مساله موجب افزایش همکاری بین دولت‌ها به‌ویژه برای ایجاد کریدورهای بین‌المللی و عملیاتی کردن آنها شده است. در حال حاضر چهار کریدور مهم بین‌المللی از قزاقستان می‌گذرند که چین را به اروپا وصل می‌کنند که یکی از این کریدورها کریدور تراسیکا است. اعضای این کریدور کشورهای بلغارستان، اوکراین، رومانی، مولداوی و ترکیه در حاشیه دریای سیاه، گرجستان، ارمنستان و آذربایجان در منطقه قفقاز و ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان در آسیای میانه هستند که در سال 1388 جمهوری اسلامی ایران نیز به‌عنوان چهاردهمین کشور عضو این کریدور شناخته شد. هدف اصلی تراسیکا توسعه روابط اقتصادی، تجارت و ارتباطات حمل‌ونقل در طول این کریدور است. با توجه به اهمیت تکمیل مسیر استراتژیک حمل‌ونقل ترکیبی (جاده – ریل) اروپا – ترکیه – ایران به آسیای میانه – قفقاز و بالعکس، تلاش‌های سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای برای الحاق به کریدور تراسیکا از سال 1381 آغاز شد. برنامه‌های ایران برای اتصال ایران به کریدور بین‌المللی تراسیکا به‌دلیل مسائلی از جمله وجود تحریم‌ها در سال‌های گذشته، یا اجرا نشده یا دچار عقب ماندگی است. این در حالی است که کشورهایی همچون قزاقستان و ازبکستان در سال‌های اخیر با سرعت زیادی برنامه‌های خود را پیش برده‌اند. حال باید دید با اجرایی شدن برجام برنامه‌های ایران در مسیر پیوستن به تراسیکا سرعت خواهد گرفت؟



ایران و تراسیکا1

جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۸ شمسی به‌عنوان چهاردهمین کشور عضو تراسیکا به این برنامه پیوست. از آنجا که ایران تنها مسیر جاده‌ای برای کریدور مزبور به‌شمار می‌آید، بنابراین از اهمیت ویژه‌ای در این طرح برخوردار است. به علاوه با عضویت ایران در کریدور تراسیکا راه برای عضویت کشورهای افغانستان و پاکستان که مایل به پیوستن به این کریدور هستند، هموار شد. با پیوستن ایران به این کریدور بین‌المللی، مسیر جنوبی این کریدور برای ارسال کالا از اروپا به کشورهای آسیای‌مرکزی و چین بهبود می‌یابد. شاخه جنوبی این کریدور از ایران معرفی شده است که از مرز ترکمنستان وارد ایران می‌شود و سپس از طریق مرز بازرگان وارد ترکیه می‌شود. از نظر تاریخی ایران به همراه برخی دیگر از کشورهای منطقه از بنیان‌گذاران جاده تاریخی ابریشم‌ محسوب می‌شود و از نخستین کشورهایی است که راه‌های استاندارد را بنا نهادند؛ به طوری که با گذشت هزاران سال هنوز راه‌های جدید با تغییراتی اندک در همان مسیرها واقع شده است. در عین حال افزایش همکاری و همگرایی در منطقه، هماهنگی اصول ترانزیتی و ایجاد ارتباط بین بازارهای تولید و مصرف در آسیای‌مرکزی، امکان مشارکت و سرمایه‌گذاری کشورهای اروپایی در پروژه‌های ترانزیت کالا، افزایش اعتبار سیاسی و بین‌المللی کشور و ایجاد اشتغال جدید در کشور به دنبال توسعه روابط با منطقه را می‌توان جزو اهداف اساسی الحاق ایران به کریدور تراسیکا دانست.

با توجه به اینکه ایران همواره روی توسعه راه‌ها سرمایه‌گذاری ویژه‌ای داشته و از همان ابتدای استقلال کشورهای آسیای‌مرکزی نیز یکی از مهم‌ترین زمینه‌های روابط ایران با این محدوده بسته سرزمینی بخش حمل‌ونقل و ترانزیت بوده است، می‌توان به اهمیت حضور ایران در این برنامه پی برد. ايران با هدف توسعه ترانزيت كالا به تدوين برنامه‌هاي كلان و سرمايه‌گذاري‌های گسترده در برخي كشورهاي همسايه و منطقه از جمله افغانستان و تاجيكستان پرداخته است. یکی از مهم‌ترین مسیرهای موجود در کریدور تراسیکا مسیرهای دریایی محسوب می‌شوند. در سال‌های اخیر کشورهای تركمنستان، آذربايجان و قزاقستان فعاليت خود را در بنادر حوزه درياي‌خزر گسترش داده‌اند و اين امر اهمیت بنادر حوزه درياي‌خزر را در اقتصاد كشورهاي شرق آسيا تا اروپا نشان می‌دهد. از این رو ایران نیز در سال‌های اخیر به توسعه و تجهیز بندر اميرآباد پرداخته که با توجه به اتصال به خطوط ريلي و امكان ارتباط سريع با خليج‌فارس مي‌تواند نقش محوري را در اتصال اين كشورها به آب‌هاي آزاد داشته باشد. به‌طور کلی برنامه ایران در این حوزه تجهيز و افزايش ميزان بارگيري و تخليه در بنادر ايراني درياي‌خزر تا سقف پنج ميليون تن کالا در سال است. این در حالی است که برای مثال تاجیکستان (کشوری که به هیچ راه آبی دسترسی ندارد) اکنون برای تخلیه و بارگیری کالاهای مورد نیاز خود از بنادری با فاصله 10 هزار کیلومتر از تاجیکستان استفاده می‌کند که فاصله زیاد این جمهوری با بنادر هزینه حمل‌ونقل را افزایش می‌دهد. درحالی‌که بنادر ایران به‌دلیل نزدیکی با کشورهای آسیای مرکزی نقش محوری در ارتباط این کشورها با بنادر جهان دارد.

تلاش براي ساخت يك مسير ريلي جديد ميان ايران، تركمنستان و قزاقستان به طول ۹۰۰ كيلومتر با هدف اتصال كشورهاي آسياي‌مركزي به تركيه، اروپا و خليج فارس پروژه مهم دیگری است كه عمليات ترانزيتي در منطقه را ارتقا مي‌بخشد. پروژه ريلي قزوين به نقطه مرزي آستارا به طول ۳۷۰ كيلومتر از ديگر برنامه‌هاي ايران در تحقق اهداف تراسيكا است كه جمهوري آذربايجان، گرجستان و حتي روسيه از طريق اين شبكه ريلي ايران به تركيه، اروپا و بنادر خليج فارس متصل مي‌شوند. در حال حاضر ایران حدود ۹ هزار كيلومتر شبکه ریلی در کشور دارد و بيش از سه هزار كيلومتر راه ریلی نیز در دست ساخت است.

 

 

همکاری ایران و راه‌آهن قزاقستان2

راه‌آهن ایران از طریق شبکه ریلی ترکمنستان و ازبکستان به راه‌آهن قزاقستان متصل است که انواع کالا‌های ترانزیتی و صادراتی از بندر عباس و سایر نقاط کشورمان از طریق ریل به قزاقستان حمل شده و کالاهای ترانزیتی و وارداتی از قزاقستان به ایران حمل می‌شود. علاوه‌بر این مسیر، افتتاح راه‌آهن جدید ایران-ترکمنستان و قزاقستان که در آذرماه 1393 و با حضور روسای جمهور سه کشور صورت گرفت فرصت مناسبی را برای ترانزیت کالاها به‌ویژه غلات از قزاقستان به ایران فراهم کرد. راه‌آهن ایران در این مسیر از طریق مرز گرگان-اینچه برون به راه‌آهن ترکمنستان و سپس به راه‌آهن قزاقستان متصل می‌شود. طول راه‌آهن بین‌المللی ایران، ترکمنستان و قزاقستان ۹۲۶ کیلومتر است که ۸۰ کیلومتر آن در خاک کشورمان، ۷۰۰ کیلومتر در ترکمنستان و ۱۴۶ کیلومتر در قزاقستان است. ترانزیت غلات به‌عنوان یکی از موضوعات مهم در همکاری بین دو کشور بوده و با توجه به موقعیت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان زنجیره اتصال کشورهای منطقه خلیج‌فارس و آسیای میانه، توسعه امکانات و زیرساخت‌ها، از جمله ساخت ترمینال و سردخانه و سیلو در مبادی مرزی گام بسیار مهمی در گسترش ترانزیت غله بوده و ضمن ارتقای موقعیت کشورمان در سطح بین‌المللی، کشور ما را به انبار غله منطقه تبدیل خواهد کرد که این امر به تحکیم موقعیت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران کمک شایانی کرده و منافع اقتصادی بسیاری برای هر دو کشور ایران و قزاقستان در بر خواهد داشت. همچنین این راه‌آهن بین‌المللی می‌تواند در آینده به‌عنوان کریدور تبادلات کالایی کشورهای آسیای میانه، چین و اروپا محسوب شود. راه‌آهن ایران برای افزایش ظرفیت عبوری مسیرها از طریق این کریدور در داخل کشور، اقداماتی را در دست انجام داشته و پروژه‌هایی به این منظور تعریف کرده است که از آن جمله می‌توان به طرح‌های توسعه ایستگاه‌ها، افزودن خطوط جدید در ایستگاه‌ها، اصلاح هندسی خط و توافق راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران با راه‌آهن روسیه برای برقی کردن مسیر گرمسار- اینچه برون اشاره کرد. حمل‌ونقل بین راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و راه‌آهن قزاقستان براساس مقررات حمل‌ونقل کالا (SMGS) و بعضا براساس مقررات بهره‌برداری از واگن‌های مسافری (PPW) و مقررات بهره‌برداری از واگن‌های باری (PGW) صورت می‌پذیرد.

 

 

موانع و راهکارها3

با وجود امکانات و مزایای گسترده پروژه تراسیکا، برخی موانع موجب می‌شوند که طرح مزبور با سرعت کمتری ارتقا یابد. رويه‌هاي نامناسب در نقاط مرزي، پرداخت‌هاي غيررسمي در طول مسير كريدور، استفاده از سيستم پروانه تردد و تحميل عوارض رسمي به كاميون‌هاي متردد از جمله موانع سد راه ارتقای تراسيكا است. از نظر سیاسی نیز مخالفت روسیه با طرح مزبور می‌تواند این طرح را با چالش مواجه کند. روسیه تراسیکا را طرحی سیاسی برای دور زدن مسكو می‌داند. با این حال برای ایران مشارکت در طرح مزبور می‌تواند برخی از مهم‌ترین نگرانی‌های کشور در حوزه‌های اقتصادی، ترانزیتی و حتی استراتژیک را از بین برده و از انزوای کشور جلوگیری کرده و در عین حال منافع سیاسی و اقتصادی ناشی از موقعیت برجسته ژئوپلیتیک کشور را بازگرداند.

به غیر از مخالفت روسیه که اساسا به‌عنوان یکی از عوامل شکل‌دهنده تراسیکا محسوب می‌شود، در راستای کاهش موانع موجود با استفاده از برخی طرح‌های فنی، اقتصادی و حقوقی و تصویب آن در برنامه تراسیکا از جانب کشورهای عضو می‌توان به بهبود برنامه مزبور کمک کرد. از نظر فنی و تکنولوژیک افزایش ایمنی راه‌ها و استفاده از سیستم‌های الکترونیک و فناوری عبور در گمرک‌ها موجب تسریع در ترخیص کالاها خواهد شد. از نظر حقوقی يكسان‌سازي اسناد حمل و تسريع در رويه گمركي تردد مرزي، کاهش عوارض و هزینه‌های غیرضروری به‌ویژه در مسیر کریدورهای حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی و تسهیل در صدور روادید کشورها جهت رانندگان حرفه‌ای و صدور روادید کثیرالمسافرت با تشریفات کم، تشویق کشورهای منطقه به عضویت در کنوانسیون‌های حمل‌ونقلی، توجیه قوانین کشورها و اتخاذ مقررات مشترک بین کشورهای عضو برای تسهیل بحث ترانزیت و عبور کالا از پایانه‌ها به‌عنوان سیستم پنجره واحد می‌تواند در تقویت تراسیکا موثر باشد. در سیستم پنجره واحد کشورهای عضو می‌توانند بین خود تنها یک مرحله بازرسی به نام پنجره واحد داشته باشند تا زمان عبور را کاهش دهند. از نظر اقتصادی نیز جذب کمک‌های فنی و مالی برای توسعه شبکه ‌راه‌های کشورهای متقاضی منطقه از سازمان‌های بین‌المللی نقش مهمی در دستیابی سریع‌تر تراسیکا به اهداف اعلامی خود دارد. به غیر از موارد بالا ارتباط اتحادیه حمل‌ونقل بین‌المللی جاده‌ای IRU در کریدور تراسیکا (۷۰ کشور در این اتحادیه عضو هستند که همکاری‌های کریدور تراسیکا و اتحادیه مذکور می‌تواند توسعه جابه‌جایی کالا در کشورهای عضو تراسیکا را به دنبال داشته باشد) و همچنین اتصال کریدور شمال به جنوب و شرق به غرب (تراسیکا) می‌تواند ظرفیت‌های تراسیکا را افزایش داده و آن را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین طرح‌های ترانزیت جهان مطرح سازد.

دنیای اقتصاد

نظرات
    ارسال نظر
    • - نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.
    • - لطفا دیدگاهتان تا حد امکان مربوط به مطلب باشد.
    • - بهتر است درخواست خود را کتبا ایمیل بفرمایید.
    • - نام و نام خانوادگی یا نام شرکت به همراه شماره تماس برای ارتباط درج بفرمایید.
    • - لطفا فارسی بنویسید.